Trong xã hội hiện đại, áp lực công việc, học tập và các mối quan hệ khiến ngày càng nhiều người rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài. Không ít trường hợp vừa lo âu vừa buồn chán, mất động lực sống mà không biết mình đang mắc rối loạn lo âu trầm cảm. Việc nhận diện sớm triệu chứng rối loạn lo âu trầm cảm có vai trò đặc biệt quan trọng, giúp người bệnh được hỗ trợ và can thiệp đúng lúc, tránh những hệ lụy nghiêm trọng về tinh thần và thể chất. Cùng Đông Y Ngũ Hành xem qua bài viết dưới đây!

Rối loạn lo âu trầm cảm là gì?

Rối loạn lo âu trầm cảm là tình trạng kết hợp giữa hai rối loạn tâm thần phổ biến: rối loạn lo âu và trầm cảm. Người mắc không chỉ có cảm giác buồn bã, tuyệt vọng mà còn đi kèm lo lắng quá mức, sợ hãi vô cớ, bất an kéo dài.

Trong thực tế lâm sàng, trầm cảm rối loạn lo âu xảy ra khá phổ biến vì hai rối loạn này có nhiều cơ chế sinh học và yếu tố tâm lý chung. Khi mắc đồng thời, các triệu chứng thường nặng hơn, dai dẳng hơn và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống.

Khác với trầm cảm đơn thuần hoặc rối loạn lo âu đơn thuần, rối loạn lo âu và trầm cảm phối hợp khiến người bệnh rơi vào vòng luẩn quẩn: càng lo lắng thì càng buồn bã, càng buồn bã thì càng bất an, khó thoát ra nếu không được hỗ trợ chuyên môn.

Triệu chứng rối loạn lo âu trầm cảm thường gặp

Triệu chứng rối loạn lo âu trầm cảm rất đa dạng và có thể khác nhau ở từng người. Tuy nhiên, phần lớn người bệnh đều có sự kết hợp của bốn nhóm biểu hiện chính: cảm xúc, suy nghĩ, hành vi và cơ thể. Các triệu chứng thường không xuất hiện đơn lẻ mà chồng chéo, kéo dài và ngày càng ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống tinh thần lẫn thể chất.

1. Triệu chứng về cảm xúc

Người mắc rối loạn lo âu trầm cảm thường xuyên trải qua những biến đổi tiêu cực sâu sắc về mặt cảm xúc. Đây là nhóm triệu chứng nổi bật nhất và cũng là dấu hiệu dễ nhận thấy nhất trong đời sống hằng ngày. Những cảm xúc tiêu cực này không chỉ ảnh hưởng đến tâm trạng tức thời mà còn chi phối cách người bệnh suy nghĩ, hành xử và nhìn nhận cuộc sống.

Các biểu hiện thường gặp bao gồm:

• Buồn bã, trống rỗng, tuyệt vọng kéo dài, cảm giác không còn niềm vui hay ý nghĩa trong cuộc sống
• Lo lắng quá mức về những vấn đề nhỏ nhặt trong sinh hoạt hằng ngày, luôn trong trạng thái căng thẳng, bất an
• Sợ hãi vô cớ, cảm giác bất an thường trực, khó thư giãn ngay cả khi không có mối đe dọa thực sự
• Dễ cáu gắt, nhạy cảm với lời nói và hành động của người khác, phản ứng thái quá với những tình huống nhỏ
• Mất hứng thú với những hoạt động từng mang lại niềm vui, không còn động lực tham gia các sở thích hay mối quan hệ xã hội

Những biểu hiện này không chỉ xuất hiện thoáng qua mà lặp đi lặp lại trong nhiều ngày, nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng. Theo thời gian, chúng ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống tinh thần, cảm xúc và chất lượng cuộc sống của người bệnh, khiến họ dần thu mình, mất kết nối và khó duy trì trạng thái tâm lý ổn định nếu không được hỗ trợ phù hợp.

2. Triệu chứng về suy nghĩ

Một trong những triệu chứng rối loạn lo âu trầm cảm điển hình là sự thay đổi tiêu cực trong tư duy và nhận thức. Người bệnh không chỉ nhìn nhận bản thân và thế giới xung quanh theo hướng bi quan hơn, mà còn khó kiểm soát được dòng suy nghĩ của mình.

Các biểu hiện thường gặp bao gồm:

• Tự trách bản thân, cảm giác vô dụng, kém cỏi, thường xuyên đổ lỗi cho mình về những việc nhỏ nhặt
• Bi quan về tương lai, cảm thấy cuộc sống không còn ý nghĩa, mất niềm tin vào những điều tích cực phía trước
• Suy nghĩ tiêu cực lặp đi lặp lại, khó kiểm soát, ngay cả khi người bệnh biết những suy nghĩ đó là không hợp lý
• Khó tập trung, giảm trí nhớ ngắn hạn, dễ xao nhãng trong học tập và công việc
• Do dự, thiếu quyết đoán trong việc ra quyết định, kể cả những lựa chọn rất đơn giản

Người bệnh thường mắc kẹt trong vòng xoáy suy nghĩ tiêu cực, càng nghĩ càng lo, càng lo càng tuyệt vọng. Tình trạng này kéo dài sẽ khiến mức độ lo âu và trầm cảm ngày càng trầm trọng hơn, đồng thời làm suy giảm khả năng tự kiểm soát cảm xúc và hành vi, khiến người bệnh khó tự thoát ra nếu không có sự hỗ trợ phù hợp từ chuyên gia.

3. Triệu chứng về hành vi

Hành vi của người mắc rối loạn trầm cảm lo âu thường có nhiều thay đổi rõ rệt so với trước đây, phản ánh sự suy giảm về mặt cảm xúc và tư duy bên trong. Những thay đổi này không chỉ ảnh hưởng đến bản thân người bệnh mà còn tác động tiêu cực đến các mối quan hệ và hiệu suất làm việc hằng ngày.

Các biểu hiện thường gặp bao gồm:

• Thu mình, né tránh giao tiếp xã hội, hạn chế gặp gỡ bạn bè và người thân
• Ít nói, ngại tiếp xúc với người khác, cảm thấy mệt mỏi khi phải trò chuyện hoặc tham gia hoạt động tập thể
• Giảm rõ rệt hiệu suất học tập và công việc, dễ mắc lỗi, thiếu tập trung
• Dễ bật khóc, khó kiểm soát cảm xúc, phản ứng quá mức với những tình huống nhỏ
• Trì hoãn công việc, thiếu động lực hành động, mất dần ý chí phấn đấu

Nhiều người xung quanh dễ nhầm lẫn những biểu hiện này chỉ là tính cách thay đổi, lười biếng hoặc do áp lực tạm thời, mà không nhận ra đây có thể là dấu hiệu của rối loạn lo âu trầm cảm. Việc bỏ qua hoặc đánh giá sai tình trạng này có thể khiến bệnh tiến triển nặng hơn và làm chậm trễ quá trình can thiệp kịp thời.

4. Triệu chứng về cơ thể

Không ít triệu chứng rối loạn lo âu trầm cảm biểu hiện rõ rệt qua các phản ứng của cơ thể, do sự rối loạn trong hệ thần kinh và nội tiết khi người bệnh phải chịu căng thẳng tâm lý kéo dài. Những triệu chứng thể chất này thường khiến người bệnh mệt mỏi, khó chịu và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt hằng ngày.

Các biểu hiện thường gặp bao gồm:

• Mệt mỏi kéo dài, thiếu năng lượng, cảm giác kiệt sức ngay cả khi không lao động nặng
• Rối loạn giấc ngủ như mất ngủ, ngủ nhiều, ngủ không sâu giấc, thường xuyên tỉnh giấc giữa đêm
• Tim đập nhanh, khó thở, cảm giác hồi hộp, căng cơ, đau tức ngực
• Đau đầu, chóng mặt, cảm giác choáng váng, nặng đầu
• Rối loạn tiêu hóa như đầy bụng, buồn nôn, tiêu chảy hoặc táo bón
• Thay đổi khẩu vị, sụt cân hoặc tăng cân bất thường

Những triệu chứng này khiến người bệnh dễ lầm tưởng mình đang mắc bệnh lý thể chất thông thường, dẫn đến việc đi khám nhiều chuyên khoa khác nhau mà không tìm ra nguyên nhân rõ ràng. Nếu không được nhận diện đúng là dấu hiệu của rối loạn lo âu trầm cảm, người bệnh có thể chậm trễ trong việc tiếp cận điều trị phù hợp, khiến tình trạng bệnh kéo dài và ngày càng nặng hơn.

Nguyên nhân gây rối loạn lo âu trầm cảm

Rối loạn lo âu trầm cảm thường không do một nguyên nhân duy nhất gây ra mà là kết quả của sự kết hợp giữa nhiều yếu tố sinh học, tâm lý và xã hội.

Các yếu tố thường gặp bao gồm:

• Áp lực tâm lý kéo dài trong công việc, học tập và gia đình. Căng thẳng liên tục khiến hệ thần kinh quá tải, làm tăng nguy cơ lo âu và trầm cảm
• Sang chấn tâm lý như mất người thân, ly hôn, thất bại lớn hoặc các biến cố nghiêm trọng trong cuộc sống, để lại tổn thương cảm xúc kéo dài
• Yếu tố di truyền. Người có tiền sử gia đình mắc trầm cảm hoặc rối loạn lo âu có nguy cơ cao hơn
• Rối loạn chất dẫn truyền thần kinh trong não như serotonin, dopamine, norepinephrine, làm suy giảm khả năng điều hòa cảm xúc
• Lối sống thiếu lành mạnh như thức khuya, thiếu ngủ, ít vận động, stress kéo dài, sử dụng rượu bia hoặc chất kích thích

Những yếu tố này thường không tồn tại riêng lẻ mà kết hợp và tác động lẫn nhau, khiến nguy cơ mắc rối loạn lo âu trầm cảm tăng lên rõ rệt ở một số người.

Rối loạn lo âu trầm cảm nguy hiểm như thế nào?

Nếu không được can thiệp sớm, rối loạn lo âu và trầm cảm có thể gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng đối với cả sức khỏe tinh thần lẫn thể chất của người bệnh.

Những hệ lụy thường gặp bao gồm:

• Suy giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống. Người bệnh luôn trong trạng thái buồn bã, lo lắng, mệt mỏi, không còn cảm nhận được niềm vui trong sinh hoạt hằng ngày
• Ảnh hưởng đến công việc, học tập và các mối quan hệ. Hiệu suất giảm sút, dễ xung đột với người xung quanh, dần thu mình và mất kết nối xã hội
• Tăng nguy cơ mắc các bệnh lý thể chất như bệnh tim mạch, rối loạn miễn dịch, rối loạn tiêu hóa do stress kéo dài
• Nguy cơ tự làm hại bản thân hoặc tự tử. Đây là biến chứng nguy hiểm nhất nếu không được điều trị kịp thời

Vì vậy, việc nhận diện sớm triệu chứng rối loạn lo âu trầm cảm và tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn kịp thời là vô cùng cần thiết, giúp người bệnh hạn chế biến chứng và cải thiện khả năng hồi phục lâu dài.

Điều trị rối loạn lo âu trầm cảm như thế nào?

Điều trị rối loạn lo âu trầm cảm cần được cá nhân hóa theo mức độ triệu chứng và thể trạng từng người. Nguyên tắc chung thường là kết hợp tâm lý trị liệu, dùng thuốc khi cần và điều chỉnh lối sống lành mạnh như ngủ đủ giấc, vận động và quản lý căng thẳng.

Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc hoặc trì hoãn điều trị vì có thể khiến triệu chứng nặng hơn và kéo dài thời gian hồi phục.

Kết luận

Triệu chứng rối loạn lo âu trầm cảm không chỉ là buồn bã hay lo lắng thông thường mà là sự kết hợp phức tạp giữa hai rối loạn tâm thần phổ biến. Việc nhận biết sớm, hiểu đúng bản chất bệnh và tìm hỗ trợ chuyên môn kịp thời sẽ giúp người bệnh phục hồi tốt hơn và tránh những hệ lụy lâu dài.